De im­pact van beeld­scherm­ge­bruik op spraak- en taal­ont­wik­ke­ling bij school­gaan­de kin­de­ren

De impact van beeldschermgebruik op spraak- en taalontwikkeling bij schoolgaande kinderen

“Hij praat de hele dag met zijn tablet, maar tegen mij zegt hij bijna niets meer,” vertelde een moeder me laatst.
“Als ik iets vraag, lijkt het alsof hij me niet hoort.”

Veel ouders herkennen dit beeld. Kinderen die urenlang filmpjes kijken of gamen, lijken soms minder te praten of te luisteren. Beeldschermen zijn inmiddels onmisbaar op school en thuis, maar te veel gebruik kan de natuurlijke taalontwikkeling beïnvloeden. Vooral bij basisschoolkinderen, bij wie taal, begrip en sociaal contact volop in ontwikkeling zijn.

Wat er in de hersenen gebeurt

Taal groeit door interactie. Kinderen leren praten door woorden te horen, te oefenen, te reageren en feedback te krijgen. Bij beeldschermgebruik ontbreekt dat natuurlijke gesprek. Het scherm praat niet echt terug, stelt geen vragen en corrigeert niet.

Onderzoek van de Universiteit Leiden (2020) laat zien dat kinderen met meer dan twee uur schermtijd per dag minder variatie in zinnen gebruiken en vaker moeite hebben met begrijpend luisteren. De American Academy of Pediatrics (2019), Media and Young Minds bevestigt dat intensief schermgebruik kan leiden tot vertraagde spraakontwikkeling en verminderde concentratie, wat direct doorwerkt in schoolprestaties en taalbegrip.

Wat je thuis merkt

Ouders merken het vaak subtiel:

• Kinderen die liever iets “kijken” dan erover praten.

• Minder vragen stellen of alleen korte antwoorden geven.

• Moeite met beurtgedrag of luisteren tijdens gesprekken.

• Problemen met het begrijpen van langere instructies op school.

Het gaat dus niet alleen om minder woorden leren, maar ook om minder taalervaring. Een kind dat minder oefent met luisteren, praten en reageren, mist kansen om zijn communicatieve vaardigheden te verfijnen.

Wat helpt: balans en betrokkenheid

Beeldschermen zijn niet de vijand. Het gaat om balans en begeleiding. Als ouders actief meedoen, verandert schermtijd in taaltijd.

Praktische oudertips voor taalontwikkeling:

1. Kijk samen en praat erover. Stel vragen zoals: “Wat denk jij dat er nu gaat gebeuren?”

2. Gebruik beeldschermen als startpunt voor gesprekken.

3. Beperk stille schermtijd. De Gezondheidsraad adviseert maximaal 2 uur per dag voor kinderen van 6 tot 12 jaar.

4. Laat geluid en spraak aan. Zo leert je kind beter luisteren en intonatie herkennen.

5. Zorg voor afwisseling. Lezen, buitenspelen en samen koken blijven de beste taaloefeningen.

Hoe logopedie en school samenwerken

Steeds meer scholen werken samen met logopedisten om mediagebruik bewust te koppelen aan taalontwikkeling.
Een logopedist kan leerkrachten helpen om taalgerichte kijkmomenten in te bouwen, bijvoorbeeld door samen een filmpje te bekijken en daarna vragen te stellen over emoties, oorzaak-gevolg en woordgebruik. Zo leert een kind niet alleen luisteren, maar ook betekenis geven aan wat het ziet.

Taal groeit van mens tot mens

Een scherm kan inspireren, maar echte taal groeit in contact. In grapjes aan tafel, in verhalen onderweg en in de kleine momenten waarop je even echt luistert. Daar leert een kind woorden, emoties én zelfvertrouwen.

Hoewel overmatig beeldschermgebruik zonder begeleiding effecten kan hebben op spraak- en taalontwikkeling, kunnen gerichte en begeleide activiteiten juist stimulerend zijn. Een leuk en effectief voorbeeld is de gratis praatoefening met het thema gamen voor kinderen van 6–9 jaar: hierbij worden game-elementen gebruikt om kinderen te laten vertellen, plannen en structureren – belangrijke vaardigheden binnen taalontwikkeling. Je kunt deze oefening hier gratis downloaden

Bronvermelding

• American Academy of Pediatrics (2019). Media and Young Minds. Pediatrics, 138(5), e20162591.

• Universiteit Leiden (2020). Onderzoek naar taalontwikkeling en mediagebruik bij kinderen. Faculteit Sociale Wetenschappen, afdeling Pedagogische Wetenschappen.

• Gezondheidsraad (2021). Richtlijnen Beeldschermgebruik Kinderen 6–12 jaar. Den Haag: Gezondheidsraad.