Waar­om stuurt de tand­arts je kind naar de lo­go­pe­dist?

“Je kind heeft waarschijnlijk baat bij logopedie.”

Voor veel ouders komt die opmerking van de tandarts onverwacht. Zeker wanneer een kind nog jong is en misschien nog helemaal geen beugel heeft. Vaak ontstaat dan direct verwarring:

“Maar mijn kind praat toch goed?” Of: “De tanden staan nog niet eens scheef — waarom nu al logopedie?”

Toch verwijzen tandartsen kinderen steeds vaker al op jonge leeftijd door. Niet omdat er direct een groot probleem is, maar juist om problemen later te helpen voorkomen. Steeds meer tandartsen kijken namelijk verder dan de tanden alleen; ze kijken naar de manier waarop een kind ademt, slikt en de mondspieren gebruikt. Want juist in die dagelijkse functies ligt vaak de oorzaak van latere gebitsproblemen.

Krachten in de mond: de invloed op het gebit

Veel ouders denken dat scheve tanden vooral een kwestie van erfelijkheid zijn. Dat speelt zeker een rol, maar de ontwikkeling van de kaken en tanden wordt minstens zoveel beïnvloed door dagelijkse mondgewoonten.

De tong, lippen en wangen oefenen namelijk voortdurend druk uit op het gebit. Normaal gesproken rust de tong netjes tegen het gehemelte en verloopt slikken zonder dat de tong tegen de tanden duwt. Bij sommige kinderen ontwikkelt zich echter een afwijkende mondfunctie. Dit zijn gewoonten van de mondspieren die de groei van het gebit ongemerkt kunnen beïnvloeden.

Denk hierbij aan:

• Een tong die in rust of tijdens het slikken telkens tegen of tussen de tanden duwt.
• Ademen door de mond (in plaats van de neus).
• Een open mondhouding in rust.
• Langdurig duimen of speengebruik.
• Slappe lipspieren, waardoor de mond snel openvalt.

Deze gewoonten gebeuren onbewust en de hele dag door. Juist die constante, lichte druk van de spieren beïnvloedt langzaam maar zeker de richting waarin de tanden en kaken groeien.

Waarom de tandarts er tegenwoordig vroeg bij is

Vroeger werd er vaak pas actie ondernomen als het gebit al scheef stond en er een beugel nodig was. Tegenwoordig groeit het besef dat het veel effectiever is om de oorzaak bij de bron aan te pakken.

Omdat de tandarts je kind al vanaf jonge leeftijd regelmatig ziet, vallen vroege signalen van een afwijkende mondfunctie snel op. Denk aan tanden die subtiel naar voren gaan staan, een mond die vaak openstaat, of spanning in de spieren rondom de mond. Door júíst nu al te verwijzen naar de logopedist — nog vóór een eventueel beugeltraject — krijgt het gebit de kans om zich vanaf de basis gezond te ontwikkelen.

Een beugel zet tanden recht, logopedie pakt de oorzaak aan

Wanneer tanden scheef groeien, denken we meteen aan een beugel. Een beugel kan tanden prachtig rechtzetten, maar verandert niets aan de manier waarop de spieren in de mond functioneren.

Een mens slikt honderden tot duizenden keren per dag. Als de tong bij elke slikbeweging hard tegen de tanden blijft duwen, blijft die spierkracht ook ná de beugelbehandeling aanwezig. Het gevolg? Zodra de beugel eruit is, drukt de tong de tanden langzaam weer terug in hun oude, scheve stand.

Daarom werken tandartsen, orthodontisten en logopedisten steeds vaker nauw samen:

• De tandarts of orthodontist corrigeert de stand van de tanden en kaken.
• De logopedist traint de functie van de mondspieren, de tongrustpositie en de ademhaling.

Deze combinatie zorgt voor een stabiel resultaat waar je kind nog jarenlang profijt van heeft.

Wat doet een logopedist precies?

Bij deze vorm van logopedie ligt de focus dus niet op spraak of taal, maar op het trainen van de mondspieren. Binnen de logopedie noemen we deze specialisatie OMFT (oro-myofunctionele therapie): een mooie term voor het in balans brengen van alle spieren in en rond de mond. Binnen onze praktijk werken logopedisten die gespecialiseerd zijn in OMFT.

De logopedist onderzoekt eerst hoe de tong, lippen en ademhaling samenwerken. Daarna wordt er een gericht behandelplan opgesteld om afwijkende gewoonten stap voor stap te doorbreken.

Kinderen leren onder andere:

• De tong in rust automatisch op de juiste plek (tegen het gehemelte) te houden.
• Op een gezonde manier te slikken, zonder druk op de tanden.
• Rustig en consequent door de neus te ademen.
• De lipsluiting te versterken.

Het uiteindelijke doel is dat deze gezonde patronen een automatisme worden. Omdat je kind nog in de groei is, kunnen de spieren de groei van de kaak nu nog positief sturen.

De rol van ouders: intensief, maar slim in te passen

Laten we hier heel eerlijk in zijn: een afwijkende mondfunctie veranderen is een kwestie van lange adem. Oude gewoonten zitten diep ingesleten in het spiergeheugen van je kind. Een logopedist kan de techniek uitleggen tijdens de behandelsessie, maar het échte werk gebeurt thuis. Dit vraagt om dagelijkse herhaling over een langere periode.

Mondgewoonten veranderen kost tijd. Zeker in een druk gezinsleven kan dat soms voelen als ‘nog iets erbij’. Toch merken veel ouders dat kleine momenten op de dag uiteindelijk het grootste verschil maken. Het geheim zit hem in het combineren met bestaande routines.

Veel oefeningen worden namelijk direct gekoppeld aan dingen die je kind sowieso al doet:

• Tijdens de maaltijden: Oefenen met de juiste tongpositie tijdens het doorslikken van een hap avondeten of een boterham.
• Tijdens ontspanningsmomenten: Letten op de lipsluiting of neusademhaling tijdens het tv-kijken of voorlezen.

Eten en ontspannen doet je kind toch al elke dag; daar hoef je dus geen extra tijd voor vrij te maken. De logopedist helpt je bovendien met handige tips om dit thuis positief en zonder strijd aan te pakken.

Natuurlijk zijn er ook specifieke oefeningen die er tijdelijk 'bij' komen en even een paar minuten aparte aandacht vragen. Maar het overgrote deel van de training is heel natuurlijk in de dag in te passen. Het vraagt dus niet zozeer om een lege agenda, maar vooral om herhaling, aandacht en kleine vaste momenten in de dag.

Samen werken aan een gezonde basis voor later

Wanneer een tandarts je kind verwijst naar de logopedist, is dat een bewuste keuze voor een gezonde basis. Het is een investering die zichzelf dubbel en dwars terugbetaalt. Door stap voor stap nieuwe gewoonten aan te leren, help je voorkomen dat je kind later langdurige, intensieve of herhaalde beugeltrajecten moet ondergaan.

Samen met de logopedist werk je aan een stabiele, sterke mondfunctie en een gezond gebit voor de toekomst.

Goed om te weten: vergoeding en duur

• Volledig vergoed: Logopedie voor kinderen tot 18 jaar zit in het basispakket van de zorgverzekering en wordt dus volledig vergoed. Omdat het om een kind gaat, kost het je ook geen eigen risico.
• Hoe lang duurt het? De duur van het traject hangt erg af van hoe snel je kind de nieuwe gewoonten oppikt. De logopedist kan na de intake meestal een goede inschatting geven van het aantal behandelingen.
• Wanneer starten? Omdat ingesleten gewoonten tijd nodig hebben om te veranderen, is het slim om niet te lang te wachten met het maken van een afspraak. Mocht je agenda de komende weken écht overvol zitten, overleg dan gerust met de logopedist wat een logisch startmoment is.

Benieuwd naar meer informatie? Neem een kijkje op onze OMFT pagina: OMFT