Waarom werken logopedisten met letterklanken bij kinderen met een spraakstoornis?
"Mijn kind kan al een beetje lezen, maar zegt steeds kaa in plaats van /k/. Waarom oefenen jullie in de logopedie met de klanken en niet met de namen van de letters?"
Dat is een vraag die we regelmatig krijgen.
Voor kinderen met een ernstige spraakstoornis is het extra belangrijk dat de koppeling tussen een letter en een klank zo duidelijk mogelijk is. Daarom werken logopedisten meestal met letterklanken en niet met letternamen.
Een letter heeft een naam én een klank
Elke letter heeft een naam. Zo heet de letter m em, de s heet es en de k heet kaa.
Maar als we lezen, gebruiken we die namen helemaal niet. Dan gebruiken we de klanken:
m → /m/
s → /s/
k → /k/
p → /p/
f → /f/
Kijk maar naar het woord vis.
We lezen niet:
vee-ie-es
Maar:
/v/ - /i/ - /s/ → vis
Hetzelfde geldt voor maan.
We lezen niet:
em-aa-aa-en
Maar:
/m/ - /aa/ - /n/ → maan
Letters zijn dus de geschreven weergave van klanken.
Waarom is dat zo belangrijk?
Kinderen met een ernstige spraakstoornis hebben vaak moeite met het verwerken van spraakklanken. Sommige klanken worden vervangen door andere klanken, weggelaten of anders uitgesproken.
Bijvoorbeeld:
kat wordt tat
vis wordt bis
sok wordt tok
fiets wordt piets
Juist daarom willen we de koppeling tussen een letter en de juiste klank zo eenvoudig mogelijk houden.
Als een kind leert dat:
k = /k/
is dat veel duidelijker dan:
k = kaa = /k/
Er komt dan geen extra stap tussen de letter en de klank.
Maar mijn kind zegt die klank nog niet goed
Dat is helemaal niet erg.
Een kind hoeft een klank nog niet goed uit te spreken om hem al te leren herkennen of lezen.
Veel kinderen kunnen bijvoorbeeld de letter s aanwijzen wanneer ze /s/ horen, terwijl ze zelf nog /t/ zeggen. Of ze herkennen de letter r, ook al lukt het uitspreken van de /r/ nog niet.
Door steeds de juiste letterklank te gebruiken, bouwen we aan een duidelijke verbinding tussen:
horen;
zien;
lezen;
en uiteindelijk ook spreken.
Een voorbeeld
Stel dat een kind het woord sok uitspreekt als tok.
Wanneer we de letternamen gebruiken, hoort het kind:
es - oo - kaa
Maar tijdens het lezen hebben we die namen helemaal niet nodig.
Veel duidelijker is:
/s/ - /o/ - /k/
Zo leert een kind welke klank bij welke letter hoort, ook als het die klank zelf nog niet correct kan produceren.
Wat doen we tijdens de logopedie?
Tijdens de behandeling oefenen we onder andere met:
luisteren naar klanken;
klanken herkennen in woorden;
de juiste letter bij een klank zoeken;
letters lezen met hun klank;
en het uitspreken van de klanken.
Op die manier ondersteunen luisteren, lezen en spreken elkaar.
Wat kun je thuis doen?
Wanneer je samen een boekje leest of letters oefent, probeer dan vooral de klank van de letter te gebruiken.
Dus liever:
/m/
/s/
/f/
/k/
/p/
dan:
em
es
ef
kaa
pee
De letternamen zijn natuurlijk ook belangrijk. Kinderen hebben ze later nodig voor het spellen van woorden, het alfabet en het benoemen van letters.
Maar tijdens het leren lezen én bij de behandeling van een ernstige spraakstoornis helpt het om eerst een sterke koppeling te maken tussen de letter en de klank.
Tot slot
Een letter is een symbool voor een klank. Hoe directer een kind die relatie leert, hoe minder onnodige stappen het hoeft te maken.
Daarom werken logopedisten bij kinderen met een ernstige spraakstoornis meestal met letterklanken. Dat sluit aan bij het leren lezen én ondersteunt de ontwikkeling van een duidelijk en stabiel klanksysteem.
Meld je aan voor onze maandelijkse logopedie oefeningen
