Vraag haar welk ras goed kan springen en ze noemt moeiteloos verschillende paardenrassen op. Vraag naar het verschil tussen een peesbeschermer en een strijklap en je krijgt een uitgebreide uitleg. Inclusief details waarvan je als ouder soms denkt: hoe wéét je dit allemaal?
Thuis en op verjaardagen levert dat regelmatig bewonderende blikken op. “Wat een enorme woordenschat,” zeggen opa en oma. “Wat kan ze toch ontzettend goed vertellen.” En daar mag je als ouder natuurlijk best trots op zijn. Ze heeft duidelijk een onderwerp gevonden waar ze helemaal in opgaat en waar ze ontzettend veel over weet. Misschien denk je daardoor ook: met haar taal zit het wel goed.
En vaak is dat ook zo. Toch kan het interessant zijn om niet alleen te kijken naar hoeveel woorden een kind kent, maar ook naar hoe het die woorden gebruikt in verschillende situaties.
Wanneer een kind enthousiast en vol details vertelt over één specifiek onderwerp, is het logisch dat we denken: wat een geheugen. Wat een woordenschat. Wat weet ze veel. En dat klopt ook. Al die namen, begrippen en feitjes heeft ze ergens opgepikt, onthouden en met elkaar verbonden. Dat is een mooie vaardigheid.
Praten over een onderwerp dat je heel goed kent, heeft bovendien iets vertrouwds. Je weet welke woorden erbij horen, kent de verbanden en hebt er vaak al vaker over verteld. Daardoor kunnen de woorden bijna vanzelf komen.
Misschien merk je dat praten in andere situaties soms anders verloopt. Het is half vier, school is uit. Onderweg naar huis vraag je: “Hoe was je dag?” “Goed.” Je vraagt wat ze heeft gedaan met knutselen. Ze denkt na, begint ergens midden in het verhaal en stopt weer. Je stelt nog een vraag, maar het lijkt alsof ze niet goed weet waar ze moet beginnen.
Dat kan natuurlijk van alles betekenen. Misschien is ze moe. Misschien heeft ze op dat moment gewoon geen behoefte om uitgebreid te vertellen. Maar soms merk je dat dit vaker gebeurt. Dat uitgebreid vertellen over paarden heel gemakkelijk gaat, terwijl vertellen over iets wat die dag op school gebeurde veel meer moeite lijkt te kosten.
Misschien zie je het ook tijdens een speelafspraakje. Zolang het spel vertrouwd is en aansluit bij iets wat je kind goed kent, gaat het samenspelen prima. Maar wanneer het andere kind ineens een nieuw spel bedenkt of het verhaal een andere kant op stuurt, wordt meedoen lastiger.
Of je kind kan tot in detail vertellen over een dierenfilmpje dat het heeft gezien, maar vindt het moeilijk om uit te leggen wat er tijdens de pauze gebeurde. En wanneer je zegt: “Wil je de tafel dekken en daarna alvast de cola uit de bijkeuken pakken?”, merk je misschien dat één deel van die opdracht onderweg verloren gaat.
Los van elkaar zijn dat heel gewone momenten. Ieder kind vergeet weleens een opdracht of heeft geen antwoord op de vraag hoe school was. Maar wanneer je ze vaker naast elkaar ziet, kan het interessant zijn om eens te kijken: wanneer gaat taal eigenlijk vanzelf en wanneer kost het duidelijk meer moeite?
Daar zit namelijk een belangrijk verschil. Praten over iets wat je heel goed kent, vraagt iets anders van taal dan ter plekke vertellen wat je hebt meegemaakt. Bij een lievelingsonderwerp kent een kind veel woorden en verbanden al heel goed. Het onderwerp is vertrouwd en vaak is er al vaker over verteld.
Spontaan vertellen is minder voorspelbaar. Als je vertelt wat er op het schoolplein gebeurde, moet je bijvoorbeeld tegelijkertijd:
bedenken welke woorden je nodig hebt;
gebeurtenissen in een begrijpelijke volgorde zetten;
inschatten wat de ander nog niet weet;
luisteren naar vragen;
en je verhaal aanpassen wanneer het gesprek een andere kant op gaat.
Dat zijn behoorlijk wat vaardigheden tegelijk. Daardoor kan een kind een indrukwekkende woordenschat hebben en tóch merken dat sommige gesprekken veel meer inspanning vragen. Het één doet niets af aan het ander. Die enorme kennis over paarden is er echt. Tegelijkertijd kan een kind op andere momenten wat extra ondersteuning nodig hebben om gedachten, ervaringen of verhalen onder woorden te brengen.
Een grote passie is op zichzelf natuurlijk helemaal geen reden tot zorg. Veel kinderen hebben periodes waarin alles draait om Lego, dino’s, voetbal, planeten of paarden. Ze kunnen je er eindeloos over vertellen en weten soms meer dan de volwassenen om hen heen. Dat is vooral heel leuk.
Het wordt interessant om wat beter te kijken wanneer je merkt dat taal buiten zo’n vertrouwd onderwerp vaker moeite kost. Bijvoorbeeld wanneer:
vertellen over alledaagse gebeurtenissen regelmatig lastig is;
open vragen zoals “Hoe ging het?” moeilijk zijn, terwijl concrete vragen makkelijker te beantwoorden zijn;
gesprekken met andere kinderen lastiger worden wanneer het onderwerp of spel onverwacht verandert;
langere of nieuwe opdrachten regelmatig voor verwarring of frustratie zorgen.
Dat betekent niet meteen dat er iets aan de hand is. Wel kan het een aanleiding zijn om eens wat bewuster te kijken naar hoe een kind taal gebruikt in verschillende situaties.
Je hoeft daarvoor niets te testen en ook niet meteen extra te gaan oefenen. Kijk gewoon eens mee. Niet alleen naar hoeveel woorden je kind kent, maar vooral naar de momenten waarop taal gemakkelijk gaat. Wanneer komen de woorden vanzelf? Wanneer vertelt je kind uitgebreid? Wanneer lukt een gesprek zonder veel moeite? En wanneer zie je juist dat het zoeken naar woorden, het vertellen van een verhaal of het volgen van een gesprek meer energie vraagt?
Misschien ontdek je helemaal niets bijzonders. Maar misschien zie je ineens een patroon in kleine momenten die je eerder los van elkaar bekeek. En juist dat kan helpen om beter te begrijpen wat je kind al heel goed kan én waarbij het soms nog wat steun kan gebruiken.
Herken je dit bij jouw kind en vraag je je af hoe je hiermee om kunt gaan? Of wil je gewoon eens samen kijken naar wat je ziet? Je bent altijd van harte welkom om vrijblijvend met ons te sparren.
Meld je aan voor de laatste tips en adviezen dat je gelijk in de praktijk kunt brengen.
